Van perfectionisme afkomen: waarom 'goed genoeg' je rust teruggeeft

Ken je dat stemmetje dat fluistert: "het kan beter, het moet beter, jij moet beter"? Dat stemmetje dat je na afloop van een gesprek laat nadenken over wat je anders had kunnen zeggen. Dat je een taak drie keer laat overdoen omdat het nét niet goed genoeg voelt. Van perfectionisme afkomen klinkt simpel, maar als het diep geworteld is, merk je dat het meer van je vraagt dan een paar praktische tips.

In dit artikel wil ik eerlijk met je zijn over wat perfectionisme is, wat het je kost, en hoe je er, langzaam, maar echt, anders mee kunt leren omgaan.

Wanneer perfectionisme meer een last is dan een kracht

Perfectionisme wordt nog weleens als compliment gezien: "Je bent zo precies, wat goed." En soms is die precisie inderdaad waardevol. Maar er is een verschil tussen kwaliteitsgericht werken en jezelf uitputten omdat niks ooit goed genoeg voelt.

Als perfectionisme een last wordt, herken je het vaak aan de volgende dingen:

• Je stelt dingen uit omdat je ze toch niet perfect kunt doen.
• Je geniet moeilijk van wat je hebt bereikt, want er was altijd wel iets mis.
• Je piekert na over wat er misging, ook als het in de ogen van anderen gewoon goed was.
• Je voelt een constante achtergrondspanning, alsof je jezelf altijd moet bewijzen.
• Je hebt moeite met fouten maken, van jezelf, soms ook van anderen.

Als dit herkenbaar klinkt, weet dan: je bent niet de enige. En het zegt niets slechts over je. Perfectionisme is namelijk heel begrijpelijk als je weet waar het vandaan komt.

Perfectionisme als overlevingsstrategie

Perfectionisme is zelden van de ene op de andere dag ontstaan. Vaak heeft het zijn wortels in een vroege periode in je leven, een tijd waarin je leerde dat je de wereld om je heen beter onder controle kon houden door heel goed je best te doen. Misschien was er veel onzekerheid thuis. Misschien kreeg je vooral aandacht als je presteerde. Misschien leerde je dat fouten maken gevolgen had.

Het kind dat jij was, was slim. Het bedacht een strategie om zich veilig te voelen: zo goed mogelijk zijn, zo min mogelijk fouten maken, altijd alert blijven. Dat was toen misschien precies wat nodig was.

Maar nu ben je ouder. De situatie van toen bestaat niet meer. Toch draait het systeem in je nog steeds op dezelfde manier door. Het patroon is vastgezet, en dat merk je elke keer als dat stemmetje weer begint.

Bij innerlijk kindwerk gaan we terug naar waar dat stemmetje is ontstaan. Niet om het verleden te herschrijven, maar om het jonge deel van jou, dat nog steeds zo hard zijn best doet, te laten voelen dat het nu veilig is om het anders te doen.

Wat perfectionisme je kost

Het is goed om even stil te staan bij wat perfectionisme je werkelijk kost. Niet als oordeel, maar als eerlijke blik.

Perfectionisme kost je energie. De constante interne controle, het evalueren, het aanpassen, dat vreet aan je. Veel mensen die worstelen met perfectionisme zijn chronisch moe, ook als ze objectief gezien niet meer hebben gedaan dan anderen.

Het kost je ook plezier. Als je pas kunt ontspannen als alles klaar is en goed is, dan ontspan je zelden. Want er is altijd wel iets dat nog beter kan.

En het kost je contact, met anderen, maar ook met jezelf. Want als je altijd bezig bent met hoe je overkomt of hoe je het beter had kunnen doen, ben je zelden echt aanwezig in het moment.

Alles wat je nodig hebt zit al in je. Je bent al goed zoals je bent.

Dat klinkt misschien als een cliché als je al jarenlang het gevoel hebt dat je nóg een stap tekortkomt. Maar het is precies het tegendeel van wat perfectionisme je influistert. En het is de overtuiging die ik in mijn werk steeds weer als vertrekpunt neem.

Van perfectionisme afkomen begint met "goed genoeg"

Het idee van "goed genoeg" voelt voor veel perfectionisten in eerste instantie ongemakkelijk, alsof je de lat te laag legt, alsof je stopt met je best doen. Maar dat is het niet. Goed genoeg is niet opgeven. Het is een bewuste keuze om je energie te investeren waar het er echt toe doet, in plaats van jezelf te blijven bijschaven tot er niets meer van over is.

Perfectionisme loslaten betekent niet dat je fouten omarmt met een glimlach. Het betekent dat je het recht geeft aan jezelf om mens te zijn, met alles wat daarbij hoort.

Kleine stappen die kunnen helpen

Je hoeft het niet in één keer te veranderen. Dat zou trouwens ook niet realistisch zijn. Wat wel helpt:

• Maak het kleiner. Kies bewust één taak per dag waarbij "goed genoeg" de norm is. Stuur die e-mail na één keer doorlezen. Laat dat ene bericht staan zoals het is. Oefen met de ongemakkelijkheid die dat oplevert.
• Laat fouten een plek hebben. Als je iets fout doet, schrijf het op. Niet om jezelf te bestraffen, maar om te zien hoe je erop reageert. Wat zeg je tegen jezelf? Wat zou je tegen een vriendin zeggen in dezelfde situatie?
• Betrek je lichaam. Perfectionisme leeft in je hoofd, maar je lijf voelt de spanning. Merk op waar die zit. In je schouders? Je kaak? Je buik? Even stilstaan bij die spanning is al een klein stapje richting loslaten.
• Oefen zelfcompassie zonder suikerlaagje. Dat betekent niet dat je jezelf de hemel in prijst als je iets fout doet. Maar wel dat je jezelf behandelt met hetzelfde begrip dat je een goede vriend zou geven.

Werken aan de wortel: NEI en innerlijk kindwerk

Tips en oefeningen kunnen zeker helpen, maar ze pakken niet altijd de laag aan waar het patroon echt leeft. Want perfectionisme is vaak geen gedachte die je kunt wegredeneren, het is een diep ingesleten reactiepatroon dat al heel lang in je systeem zit.

Met NEI-therapie werk ik op het niveau van je zenuwstelsel. Waar zijn die patronen vastgezet? Wat houdt het systeem in stand? NEI richt zich niet op het analyseren van je gedrag, maar op het ontspannen van de onderliggende spanning die het gedrag voedt. Veel mensen merken na verloop van tijd dat het stemmetje zachter wordt, niet omdat ze het hebben weggeduwd, maar omdat het niet meer dezelfde grip heeft.

Bij innerlijk kindwerk gaan we terug naar het moment of de periode waarin de strategie "perfectie = veiligheid" is ontstaan. Je leert het deel van jezelf dat dit heeft geleerd, te ontmoeten, niet als iets wat je kwijt moet, maar als iets wat bescherming zocht. Vanuit dat begrip ontstaat er ruimte voor iets nieuws.

Ik kan je niet beloven dat dat snel gaat, of dat een bepaald resultaat gegarandeerd is. Wat ik wel kan zeggen: veel mensen die met me werken aan perfectionisme, merken dat er langzaam iets verschuift. Niet van de ene dag op de andere, maar wezenlijk.

Stoppen met piekeren begint met anders kijken naar jezelf

Van perfectionisme afkomen is uiteindelijk geen kwestie van harder proberen, want dat is precies wat perfectionisme al van je vraagt. Het is een kwestie van anders leren kijken naar jezelf.

Niet als iemand die altijd beter moet. Maar als iemand die al genoeg is.

Dat is misschien het moeilijkste en tegelijk het meest bevrijdende wat er is. En het is iets dat je niet in je eentje hoeft te doen.

Als je wilt verkennen of werken met mij bij jou past, ben je van harte welkom om contact op te nemen. Geen verplichtingen, gewoon een gesprek.